محمد الريشهري
64
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
صندوق را برداشتند ، زنجيرها و ميخها را نيافتند . اين است مختصرى از احوال آن موضع شريف كه شرح داده شد . 2 - 2 - منابع گزارش منابعى كه امروزه در اختيارند و اين گزارش را روايت كردهاند ، عبارت اند از : 1 . جنّة المأوى « 1 » و نجم الثاقب ، « 2 » حاجى حسين محدّث نورى ( م 1320 ق ) . محدّث نورى ، در اين دو كتاب ، اين حديث را از مخطوطات سيّد نعمة اللَّه جزايرى نقل مىكند « 3 » كه وى آن را از ترجمهء فارسى تاريخ قم و تاريخ قم ، آن را از كتاب مونس الحزين فى معرفة الحق و اليقين شيخ صدوق روايت كرده است . 2 . أنوار المشعشعين فى تاريخ قم و القميين ، « 4 » شيخ محمّد كچويى ( م 1335 ق ) . نويسنده ، اين حديث را از كتاب خلاصة البلدان نوشتهء سيّد محمّد بن محمّد بن هاشم رضوى قمى و وى آن را از مونس الحزين شيخ صدوق روايت كرده است . به جز اين دو منبع ، مصدر مكتوب كهن ديگرى در اختيار نيست كه اين گزارش در آن ثبت شده باشد . ساير آثار ، از اين دو كتاب نقل كردهاند و بدانها نسبت مىدهند . اينك چند نكته در اين زمينه مطرح مىشود : يك . بررسى منابع گزارش 1 . كتابى از شيخ صدوق به نام مونس الحزين موجود نيست ؛ بلكه در كتب فهارس نيز چنين اثرى به شيخ صدوق منسوب نشده است مگر آن كه مراد از اين كتاب ، مونس
--> ( 1 ) . جنّة المأوى : ص 47 ، بحار الأنوار : ج 53 ص 234 . ( 2 ) . نجم الثاقب : ص 212 - 215 . ( 3 ) . گر چه وى در كتاب كلمهء طيّبه همين داستان را از بياض ابو الشرف محمّدمهدى بن على نقى حسينى قمى ، معروف به « توحيد » ، خطيب و واعظ قم ( زنده در 1116 ق ) نقل كرده است . ( 4 ) . أنوار المشعشعين : ج 1 ص 543 .